Projekt „BMW Art Club. Przyszłość to sztuka”: Naturalny ogród wymyślony przez maszynę
![(Fot. materiały prasowe)](/uploads/repository/zdjeciapola6/bmw-art-club.-przyszlosc-to-sztuka-noviki-sen-maszyny-17.jpg)
„BMW Art Club. Przyszłość to sztuka” od 2018 roku łączy światy sztuki i nowych technologii. Tegoroczna odsłona podejmuje temat kreatywnego potencjału sztucznej inteligencji. Punktem wyjścia stały się halucynacje AI. Powstał bujny naturalny ogród w przestrzeni miejskiej.
Rozmawiamy z jego projektantem Kubą Kuleszą.
Halucynacje sztucznej inteligencji to zjawisko generowania przez algorytmy wyników bez podstaw w danych, którymi zostały zasilone. „Sen Maszyny” studia Noviki bada zjawisko marzeń sennych jako fenomenu, który ludzka świadomość dzieli z algorytmami sztucznej inteligencji. Częścią tegorocznej, piątej odsłony projektu – „Sen Maszyny” – jest zrewitalizowany ogród w sąsiedztwie Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, stanowiący przedłużenie eseju filmowego prezentowanego w przestrzeni wystawienniczej teatru, MOS. Z jego projektantem Kubą Kuleszą rozmawiamy o koncepcie i pracy przy tworzeniu żywej wystawy, która ma służyć mieszkańcom miasta.
![(Fot. materiały prasowe)](/uploads/repository/zdjeciapola6/bmw-art-club.-przyszlosc-to-sztuka-noviki-sen-maszyny-11.jpg)
Jak wyglądała praca koncepcyjna nad projektem ogrodu?
Najpierw powstał koncept eseju filmowego Studia Noviki, artystów tegorocznej edycji BMW Art Club – „Przyszłość to sztuka”. Pojawiła się potrzeba stworzenia drugiego elementu wystawy, takiego, który zaistnieje w przestrzeni miejskiej. Wybór padł na nieużywany zamknięty ogród w sąsiedztwie instytucji partnerskiej – Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, przy placu Świętego Ducha. W eseju wybrzmiewa wątek, w którym maszyna, inteligentny system algorytmów, śni sobie ogród, a w nim współistnieją natura i technologia. Naszym zadaniem było stworzyć miejsce, które w połączeniu z instalacją dźwiękową Zoi Michailovej tę ideę urzeczywistni.
Jakie motywy z eseju wideo przenikają do projektu ogrodu?
Głównym motywem, który zaczerpnęliśmy ze „Snu Maszyny”, jest oniryczny charakter ogrodu. Chcieliśmy zbudować uspokajającą, senną atmosferę. W eseju pojawia się też element błędu, rozmycia i nieoczywistości. Chcieliśmy do niego nawiązać przez kompozycję i dobór roślin – w znacznej mierze nietypowych dla tego miejsca. Zachowaliśmy też te elementy, które zazwyczaj usuwa się z ogrodów, jak rośliny w powszechnym odbiorze interpretowane jako chwasty. Tu specjalnie, poza zachowaniem tego, co spontanicznie się wysiało, sadziliśmy dodatkowo podagrycznik pospolity. We wnękach umieściliśmy lustra, które dodają wymiarów i mnożą przestrzenie. To nawiązanie do zbiorów danych, wielowymiarowych przestrzeni wektorowych i struktur sieci neuronowych. Sama ścieżka poruszania się po ogrodzie stworzona przez Noviki jest nietypowa, pozwala się gubić i meandrować w tej małej przestrzeni. Przechadzając się, odkrywamy rośliny o specyficznej budowie, jak na przykład karczoch, który wkrótce ładnie się rozwinie w kwiatostany o fraktalnym charakterze i stanie się wyróżniającym, nietypowym elementem tego naturalistycznego ogrodu.
![(Fot. materiały prasowe)](/uploads/repository/zdjeciapola6/bmw-art-club.-przyszlosc-to-sztuka-noviki-sen-maszyny-14.jpg)
![(Fot. materiały prasowe)](/uploads/repository/zdjeciapola6/bmw-art-club.-przyszlosc-to-sztuka-noviki-sen-maszyny-16.jpg)
Naturalistyczny ogród to jaki?
Kierunek, który obraliśmy, zainspirowała twórczość Pieta Oudolfa, niderlandzkiego twórcy ogrodów i szkółkarza, specjalisty od plastycznych zestawień bylin i traw inspirowanych naturą, których piękno odkrywamy także w ich przemijaniu zgodnie z cyklem przyrody. Wbrew sugerującej spontaniczność nazwie tworzenie takich ogrodów wymaga precyzyjnego, uważnego łączenia gatunków, które wspierają wzajemnie swój wzrost, wizualnie współgrają i dają efekt obfitości. My staraliśmy się za naukami Oudolfa podążać. Moim wsparciem w tym zakresie była dr Anna Gałecka-Drozda z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, architektka krajobrazu specjalizująca się w technikach doboru roślin. Pomogła mi tak skomponować gatunki, żeby przeplatały się ich momenty wegetacji, a ogród zachwycał za każdym razem, gdy go odwiedzimy.
Czyli ogród będzie się zmieniał?
O senny efekt, do którego dążyliśmy, trudno z początkiem lata, kiedy wszystko jest żywe, zielone, rozkwitające. Ogród to organizm w ciągłym procesie, z czasem nabierze wigoru, zrobi się bardziej bujny i złoty. Najpiękniejszy stanie się w czasach polskiego babiego lata czy zachodniego Indian Summer, kiedy zieleń będzie przepalona, zakwitną trawy, które tu zasadziliśmy.
![(Fot. materiały prasowe)](/uploads/repository/zdjeciapola6/bmw-art-club.-przyszlosc-to-sztuka-noviki-sen-maszyny-20.jpg)
Jakie gatunki roślin wybraliście?
Przestrzeń, mimo swoich niewielkich wymiarów, jest na tyle zróżnicowana, ża dała nam możliwość stworzenia kompozycji roślinnych właściwych dla stref cienia i słońca, co z jednej strony ograniczało wybór gatunków, z drugiej sprawiło, że doświadczenie przyrody jest głębsze. Są tu puchaty starzec i puszysta tawułka, hosta, która gdy podrośnie, zyska spikselowaną fakturę. Są też paprocie ze spiralną strukturą opartą na ciągu Fibonacciego czy akant z pięknymi fraktalnymi kwiatami, które korespondują z detalami fasady teatru, bo stanowią charakterystyczny ornament architektury klasycystycznej. W kącie urządziliśmy małe lapidarium z figurami zdjętymi ze starej fasady budynku.
Jest też scena porośnięta winobluszczem.
Mimo wstępnych planów demontażu zdecydowaliśmy się ją odnowić, właśnie po to, żeby ocalić zielone kurtyny z winobluszczu, które niemal całkowicie ją pokryły. Chcieliśmy zachować wszystko to, co w tej przestrzeni istniało – kilka samosiejek, starą wierzbę, którą zaopiekowali się arboryści, a resztę przestrzeni maksymalnie zazielenić, z tą uwagą, by nie sadzić za gęsto, dając roślinom przestrzeń na rozwój. Gdy rozpoczynaliśmy pracę, na podłożu leżał grys, w którym już zaczęły zachodzić procesy glebotwórcze. Gdy wbiliśmy łopatę, z ziemi wypełzły dżdżownice – najlepszy omen dla ogrodnika. Postanowiliśmy więc zostawić ten stan, przysypać warstwą ziemi i kory, a naturze pozwolić robić swoje.
![Noviki (Fot. materiały prasowe)](/uploads/repository/zdjeciapola6/noviki-bmw-art-club-2024.jpg)
Stworzenie przestrzeni, w której natura będzie mogła zadziałać samoistnie, musiało być nie lada wyzwaniem.
Nawet przywiezienie ziemi do tego miejsca w centrum Krakowa stanowiło logistyczny kłopot. Borykaliśmy się z suszą i związaną z nią dostępnością sadzonek w szkółkach. Projekt z taką ilością zmiennych wymagał ciągłych modyfikacji i pracy dużego, prężnie skoordynowanego zespołu. Zaangażowaliśmy do pomocy Annę Waligórę z Ekoartprojekt, która na bieżąco starała się w tych niezliczonych modyfikacjach nie utracić konceptu i utrzymać ustalany charakter projektu, który szybko przeszedł do fazy produkcyjno-wykonawczej. Ogród po dwóch miesiącach naszej pracy miał być dość bujny, gotowy dla publiczności. By ten sen urzeczywistnić, trzeba było wielu rąk i długich godzin pracy.
Ścieżki wielopunktowej instalacji dźwiękowej wchodzą w interakcję z dźwiękami natury. Co słyszeliście tutaj, zanim zamontowano głośniki?
W zasadzie natychmiast gdy zaczęliśmy pracę, z okolicy zleciały się tu ptaki i owady. Podobnie jak w ścieżce dźwiękowej, słychać tu ruch krążących po ścieżkach postaci. Trudno odróżnić, który dźwięk jest naturalny, a który technologiczny, szczególnie że wpływają na siebie wzajemnie. Śpiew ptaków z głośników przyciąga tu kolejne gatunki – to trik znany ornitologom. Szepczący głos koi, tak jak szum traw i przyjemny chłód, który czuć, gdy tylko przekroczy się bramę.
![Stach Szabłowski (Fot. materiały prasowe)](/uploads/repository/zdjeciapola6/stach-szablowski-kurator-bmw-art-club-2.jpg)
Jaka jest przyszłość tego miejsca?
Ona zależy od jego użytkowników i od pogody. Jeśli będzie deszcz, ogród poradzi sobie sam, wkrótce zacznie wchodzić w interakcje z pobliskimi kawałkami zieleni, rozleje się po okolicy. To, czy ludzie będą go wydeptywać i jakimi będą poruszać się ścieżkami, może nadać mu inny kształt. Nieodwiedzany natomiast szybko zarośnie.
W winobluszczu przy scenie odsłoniliśmy rodzaj bramy, przejścia. Zostanie tam tylko, jeśli faktycznie odwiedzający będą się przez to światło przeciskać. Ogród może wymagać opieki człowieka, a być może – to moja osobista interpretacja tematu – przerośnie nas wszystkich i przetrwa do ery postantropocenu, gdzie albo natura zajmie się sama sobą, albo sztuczna inteligencja pozostanie jedynym ogrodnikiem. Na razie pozostaje otwarty dla wszystkich, którzy chcą tego miejsca doświadczać.
Wystawa w ramach flagowego projektu BMW Polska, „BMW Art Club. Przyszłość to sztuka” – „Sen Maszyny”, dostępna będzie dla publiczności do 31 sierpnia 2024 roku. Partnerem tegorocznej piątej edycji projektu jest Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.
Zaloguj się, aby zostawić komentarz.